Fantastyczne kobiety literatury

Literatura fantastyczna porusza zagadnienia postrzegane jako typowo „męskie” – światy fantasy, inżynieria, wizje przyszłości, mechanika, cybernetyka, wieloświat czy obce cywilizacje. Gatunki fantasy i fantastyki naukowej (SF) zdominowane są przez męskich twórców. Kobietom-autorkom stawia się wysoką poprzeczkę, ale często też stara się zatuszować fakt, że są kobietami. Nierzadko przyjmują one męskie pseudonimy lub używają inicjałów, które nie determinują płci. Paniom nie przychodzi łatwo zaistnieć w fantastyce, ale jeśli uda im się przebić, ich dzieła cieszą się uznaniem. Tak naprawdę fantastyka otworzyła się na płeć piękną dopiero w drugiej połowie lat 60., na co miał wpływ nowy jej nurt – New Wave. Obecnie kobiety tworzą we wszystkich gatunkach fantastyki – SF, horror, postapo, steampunk, cyberpunk, fantasy czy fantastyka młodzieżowa.

O ile o klasyce gatunku mówimy głównie w kontekście męskich twórców, z okazji Dnia Kobiet chciałabym przedstawić Wam osiem ważnych autorek SF i fantasy, które wyznaczyły pewne trendy, a ich twórczość zapisała się na stałe w świecie fantastyki.

   

1. Marry Shelly – autorka powieści Frankenstein z 1818 roku. Historia dr Frankensteina znana jest chyba wszystkim, do tej pory powstają jej różne adaptacje i ekranizacje. Marry Shelly była angielską poetką i pisarką epoki romantyzmu. Stworzyła jeszcze inne powieści grozy – Valperga (1823), Ostatni człowiek (The Last Man, 1826) i Przeistoczenie (Transformation,1830). Uważana jest za prekursorkę SF.

   
      Nothing is so painful to the human mind as a great and sudden change.
    – Marry Shelly

 


  

2. Andre Norton – jeden z pseudonimów amerykańskiej autorki Alice Mary Norton. Stworzyła m.in. postapokaliptyczny Świt 2250 (Star Man's Son, 2250 A.D., 1952) – powieść o akceptacji odmienności, której bohaterem jest młody chłopak (mutant) o imieniu Fors. Autorka znana jest także z serii fantasy Świat Czarownic. W roku 1983, jako pierwsza kobieta, otrzymała nagrodę Nebula Grand Master Award przyznawaną za całokształt osiągnięć w dziedzinie SF i fantasy.

 
  Victory belongs to the most persevering.
  – Andre Norton

 


  

3. James Tiptree Jr. – pseudonim literacki amerykańskiej autorki Alice Bradley Sheldon. Jej prawdziwa tożsamość była ukrywana przez lata. Sheldon nie odbierała nagród osobiście i nie pojawiała się na spotkaniach autorskich. Po jej samobójczej śmierci ustanowiona została Nagroda Jamesa Tiptree Jr., przyznawana za utwór fantasy lub science fiction, podejmujący tematykę płci w odważny sposób. Wydała wiele zbiorów opowiadań, za które otrzymywała m.in. nagrody Hugo, Nebula czy World Fantasy Award. Powieść (ostatnia w karierze autorki) Jasność spływa z powietrza (Brightness Falls from the Air, 1985) bez wątpienia można uznać za klasyką SF.

  I have a cold mind and a warm heart, whereas most people have cold,    troubled hearts and warm, muggy minds, which they mistake for    sincere feelings." – James Tiptree Jr.

 


  

4. Anne McCaffrey – amerykańska pisarka SF i fantasty. Znana jest głównie z cyklu Jeźdźcy Smoków z Pern (Dragonflight, 1968), porywającej i dopracowanej fantasy. Za pierwszą powieść tej serii otrzymała nagrodę Hugo. Jej inne znane powieści to cykl Śpiewacy kryształu oraz Wieża i Ul. W 2005 roku otrzymała nagrodę Grand Master Award za całokształt twórczości. Światy tworzone przez Anne McCaffrey są imponująco skonstruowane – miłośnicy klasycznego fantasy odnajdą w jej książkach coś dla siebie.

 
  A good story is a good story no matter who wrote it.
  – Anne McCaffrey 

 


   

5. Ursula K. Le Guin – amerykańska autorka fantasy i SF. Wielokrotna zdobywczyń nagród Hugo i Nebula, a także innych literackich nagród (Nagroda Jamesa Tiptree Jr., Locusa, Jupitera czy Nagroda Gandalfa dla Wielkiego Mistrza w 1979 roku za osiągnięcia życiowe w pisarstwie fantasy). Najbardziej znana jest z klasyki gatunku – cyklu Ziemiomorze (The Earthsea, 1964), powieści Lewa ręka ciemności (Left hand of darkness, 1969) z cyklu Ekumena, Jesteśmy snem (Lathe of Heaven, 1971) i wielu zbiorów opowiadań. W Polsce w ubiegłym roku ukazał się zbiór Rybak znad Morza Wewnętrznego. W jej pracach widać wpływ socjologii i antropologii kulturowej. Le Guin porusza głównie tematykę pozaziemskich cywilizacji, tożsamości seksualnej i idei anarchistycznej.

 When we women offer our experience as our truth, as human truth, all the maps  change. There are new mountains.
 – Ursula K. Le Guin

 


  

6. Marion Zimmer Bradley – amerykańska pisarka fantasy, podejmowała głównie tematykę feministyczną. Najbardziej znana z cyklu Mgły Avalonu (The Mists of Avalon, 1979) – to wersja legendy Camelotu opisana z perspektywy Morgany Le Fay i Ginewry. Zadebiutowała opowiadaniem Vortex w roku 1952. Marion stworzyła fikcyjną planetę Darkover, która stała się miejscem akcji w jej książkach. Oprócz pisania promowała młode, debiutujące autorki SF i fantasy, wspierając je w dążeniu do rozwijania swojego talentu. W roku 2000, pośmiertnie, otrzymała nagrodę World Fantasy Award za całokształt twórczości.

 Science fiction encourages us to explore…all the futures, good and bad, that the  human mind can envision. 
 – Marion Zimer Bradley

 


  

7. Connie Willis – amerykańska pisarka science-fiction. Ma na swoim koncie najwięcej nagród ze wszystkich pisarzy SF – zdobyła 11 nagród Hugo i 6 Nebula. Jej najważniejsze dzieła to Księga Sądu Ostatecznego (Doomsday Book, 1992), Nie licząc psa (To Say Nothing of the Dog, 1997), Przejście (Passage, 2001) czy opowiadanie Nawet królowa (Even the Queen, 1992). W jej powieściach często pojawiają się motywy podróży w czasie, równouprawnienia płci i obcych cywilizacji. Pomimo, iż autorka nie stroni w swoich dziełach od schematów, w oryginalny sposób przedstawia zagadnienia dobra i zła, a w jej twórczości  jest sporo ironii i poczucia humoru. 

 
 Writers are too neurotic to ever be happy.
 – Connie Willis

 


  

8. Pat Cadigan – amerykańska autorka science-fiction, której twórczość zalicza się do cyberpunku. Jedno z jej opowiadań znalazło się w antologii Bruce'a Sterlinga o tytule Mirrorshades: The Cyberpunk Anthology (1986) – była jedyną kobiecą autorką w tej antologii. Cadigan otrzymała nagrodę Arthura C. Clarke’a za powieści Wzgrzesznicy (Synners) w 1992 roku, a także za powieść Głupcy (Fools) w 1995 roku. Otrzymała również nagrodę Locusa i była nominowana do różnych innych nagród literackich. Przez pewien czas Cadigan była jedyną kobietą tworzącą cyberpunkową rzeczywistość. Autorka w swojej twórczośći porusza m.in. zagadnienia rozwoju technologii, środowiska naturalnego, równouprawnienia i kobiecości.

 Because if you didn't speak your truth, there was always something that would speak it  for you that much louder."
 – Pat Cadigan

 

Jeśli macie na uwadze inne autorki klasyki fantastyki, zachęcam do dzielenia się nazwiskami 🙂 Chętnie też dowiem się, które z dzieł współczesnych pisarek szeroko pojętej fantastyki lubicie czytać, albo które Was zaskoczyły – pozytywnie lub nie 🙂

  • Z pisarek współczesnych lubię zaczytywać się Trudi Canavan. Ostatnio przypadła mi do gustu też Aneta Jadowska. 🙂

    • Ja niestety ani jednej, ani drugiej jeszcze nie czytałam. Chociaż planuję 🙂

  • Kocham Cię moje życie blog

    genialne zestawienie, w sumie sporo wyszło tych ciekawych autorek, wśród kobiet 🙂

    • Dziękuję 🙂 Jest ich dużo więcej, ale myślę że ta ósemka jest inspirująca 🙂

  • Widzę, że naszły nas podobne myśli z okazji Dnia kobiet! 😉
    Ja przygotowałam trochę inne, myślę, że zdecydowanie mniej ambitne zestawienie, jeśli masz ochotę się o tym przekonać to zapraszam na:
    http://www.favouread.blogspot.com

    • Nie postrzegam tego w kategoriach ambitne, czy mnie ambitne, po prostu akurat pomyślałam o klasykach mojego ulubionego gatunku 😉 Na pewno zajrzę, już widzę Lisbeth Salander – jedna z moich ulubionych kobiecych postaci 😉 Pozdrawiam! 🙂

  • Marcin Zakrawacz

    Świetny pomysł 😀 aż wstyd że z tych wymienionych znałem tylko dwie autorki 😀 no i najlepszego życzę 😉

    • Żaden wstyd, nie można znać wszystkich 🙂 Zwłaszcza, że ta ósemka to tylko część 😉 Dziękuję! 😉

  • Nie znam dwoch ostatnich. Muszę zobaczyć kto to. Dorzucilabym na pewno jeszcze Anne Rice. To tak na szybko. Świetne zestawienie!

    • Anna Rice to też wyjątkowa postać, znam ją z cyklu Kroniki wampirów. Jedne z lepszych książek o wampirach jakie powstały 🙂

  • Cudowny blog. Skrycie marzy mi się taki przejrzysty i jasny szablon 🙂 ♡

  • raistand

    Dorzucę Lois McMaster Bujold ( laureatka nagrody Hugo, Nebula, Locus) głównie znana z cyklu barrayarskiego („Saga Vorkosiganów”).

    • Nie znam jej twórczości, dzięki za podzielenie się 🙂

  • Z nazwiska znam wszystkie, ale twórczości ino część. A od siebie dokładam Marge Piercy. Margaret Atwood, Octavię Butler.

    • Właśnie jestem na etapie poznawania Margaret Atwood, ciekawe co z tego wyjdzie.